FAQ

Mae Safle Treftadaeth y Byd yn ardal neu’n lleoliad sydd wedi cael ei ddewis gan Sefydliad Addysgol, Gwyddonol a Diwylliannol y Cenhedloedd Unedig (UNESCO).  Mae’n ardal sydd efo arwyddocâd arbennig o ran ei ddiwylliant, hanes, gwyddoniaeth, neu ffactorau eraill.  Mae wedi'i ddiogelu'n gyfreithiol gan gytundebau rhyngwladol.  

Mae enghreifftiau yn cynnwys y Taj Mahal, y Pyramidiau, Jodrel Banc, Côr y Cewri, Mur Mawr Tsiena a nifer o safleoedd eraill ar hyd a lled y byd. 

Yng ngwledydd a thiriogaethau Prydain mae 33 Safle Treftadaeth Byd.  Am fwy o wybodaeth, ewch i safle gwe: World Heritage UK 

Mae UNESCO yn asiantaeth o fewn y Cenhedloedd Unedig sy'n gyfrifol am hyrwyddo heddwch, cyfiawnder cymdeithasol, hawliau dynol a diogelwch rhyngwladol.  Mae’n gwneud hyn drwy gael gwledydd ar draws y byd i gydweithredu ar raglenni addysgol, gwyddoniaeth a diwylliannol.

Gellir dod o hyd i ragor o wybodaeth am Statws Treftadaeth y Byd Tirwedd Llechi Gogledd Orllewin Cymru a safleoedd Treftadaeth y Byd eraill ar wefan UNESCO.

Oes, mae hyn yn brawf o bwysigrwydd hanesyddol Cymru.  Mae mwy o wybodaeth ar y linciau yma:  

  • Mae Cestyll Edward 1af yn esiampl o bensaernïaeth trefedigaethol milwrol hyderus.  Mae un ohonynt sef   Castell Caernarfon wedi ei leoli yn union y drws nesaf i’r Cei Llechi o ble cafodd miloedd o dunelli o lechi eu hallforio i bedwar ban byd.  Daeth yn Safle Treftadaeth Byd yn 1986

  • Cafodd safle Gweithfeydd Dur Blaenafon ger Y Fenni ei restru yn 2000 oherwydd ei gyfraniad enfawr i’r Chwyldro Diwydiannol.  

  • Cafodd Dyfrbont Pontcysyllte ger Wrecsam ei chynllunio gan Thomas Telford. Ar ôl iddi gael ei chwblhau yn 1805, hon oedd y dyfrbont uchaf ar gyfer cychod camlesi yn y byd. Daeth yn Safle Treftadaeth Byd yn 2009. 

Cyngor Gwynedd sydd wedi arwain y cais mewn partneriaeth efo Cadw, Llywodraeth Cymru, Parc Cenedlaethol Eryri, Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru, Prifysgol Bangor, yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol ac Amgueddfa Lechi Cymru.  

Ffurfiodd y partneriaid Grŵp Llywio a dau is-grŵp.  Mae un is-grwp yn gyfrifol am gynllunio, cadwraeth a rheolaeth, a’r llall yn gyfrifol am ddatblygu economaidd. Mae arbenigwyr ym meysydd treftadaeth, cadwraeth, ymgysylltu a chysylltiadau cyhoeddus yn gweithio ar dasgau penodol. Grŵp bychan o adran Economi a Chymuned Cyngor Gwynedd,Cadw a Chomisiwn Brenhinol Henebion Cymru sydd wedi rheoli’r prosiect. 

Mae datblygu’r cais yn flaenoriaeth strategol gan Gyngor Gwynedd, sydd wedi bod yn gyfrifol am arwain ar y cais.. Mae pob un o’r partneriaid yn y fenter wedi cyfrannu yn ariannol neu trwy ddulliau ymarferol ac mae nawdd wedi ei dderbyn gan Gyngor Gwynedd trwy gynlluniau megis Cronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol, Cronfa Eryri, Arloesi Gwynedd Wledig a’r Undeb Ewropeaidd.  Mae Partneriaeth Llechi Cymru, sef grŵp sydd yn cynrychioli'r sector gyhoeddus, breifat a gwirfoddol oddi mewn i’r diwydiant, wedi darparu cefnogaeth arbenigol sylweddol a pheth cefnogaeth ariannol. 

Mae’n esiampl eithriadol o dirwedd diwylliannol wedi ei ffurfio gan ganrifoedd o gloddio, gweithio a chludo llechi i farchnadoedd byd-eang. Dyma ein Datganiad o Werth Rhyngwladol Eithriadol. Mae’r tirwedd llechi yn arddangos pob elfen perthnasol o’r diwydiant yn weladwy, yn ddarllenadwy ac yn hygyrch:

  • Cloddio – chwareli a cheudyllau

  • Prosesu – melinau llechi, gwaliau, gweithfeydd

  • Cludo – rheilffyrdd, porthladdoedd, tramffyrdd 

  • Anheddau – cymunedau a thai pherchnogion, addoldai, llyfrgelloedd ac ysbytai 

  • Defnydd terfynol –toi, cerrig beddi, crawiau, addurno 

  • Y trawsnewid o gymdeithas amaethyddol i un diwydiannol

  • Atgyfnerthu diwylliant lleiafrifol gan ddiwydianeiddio rhyngwladol

  • Allforiwr mwya’r byd yn ystod canol y 19eg Ganrif

  • Trosglwyddo technoleg, arbenigedd a phobl i’r byd 

Amddiffyn, cadw, gwella a chyfleu priodweddau pwysig yr ardal er mwyn atgyfnerthu hynodrwydd diwylliannol a chryfhau’r iaith Gymraeg, a dod yn sbardun pwysig i adfywio economaidd a chynhwysiad cymdeithasol

  • Economi ranbarthol ffyniannus

  • Cymunedau hyfyw a byw yn falch o’u cymuned a’u treftadaeth

  • Cyflogaeth medrus o ansawdd uchel

  • Sector twristiaeth gwerth uwch, trwy’r flwyddyn 

  • Parhad y diwydiant llechi

  • Tirwedd gynaliadwy a byw  

  • Dathlu rôl ein treftadaeth llechi yn y byd

  • Diogelu a gwella treftadaeth ffisegol

2009  - Cyflwyno cais Llechi Cymru i Adran Diwylliant, Cyfryngau a Chwaraeon (DCMS) Llywodraeth San Steffan.

2009 – Llywodraeth San Steffan yn rhoi’r cais ar restr betrus o safleoedd posib. 

2012 – Y rhestr betrus yn cael ei gyflwyno i UNESCO. 

2010 i 2015 -  Y partneriaid yn gweithio ar werthusiad technegol o’r cais. 

2015 - Cyflwyno’r gwerthusiad technegol i DCMS i’w ystyried gan banel o arbenigwyr. 

2018 – Cyhoeddi mai’r cais yma fyddai’r nesaf i’w chyflwyno i UNESCO gan DCMS 

2019 - Cabinet Cyngor Gwynedd yn cymeradwyo’r enwebiad terfynol a chafwyd sêl bendith DCMS.

Ionawr 2020 - Cyflwyno’r enwebiad terfynol i UNESCO.

Medi 2020 - Ymweliad safle manwl gan un o arbenigwyr UNESCO. 

Gorffennaf 2021 – Cyhoeddi bod y cais yn llwyddiannus.

Mae cynhyrchu a mabwysiadu Cynllun Rheoli yn un o ofynion UNESCO. Mae’n cynnig fframwaith cyffredinol o amcanion. Cafwyd ymgynghoriad ar y Cynllun Rheoli drafft yn ystod mis Awst / Medi 2019. Mae’r sylwadau yna wedi eu bwydo mewn i’r cynllun terfynol sydd bellach wedi cael ei gyflwyno i UNESCO fel rhan o’n cais. Mae 5 thema o fewn y Cynllun Rheoli:

  • Llywodraethu a Rheoli,  

  • Gofalu am Dirwedd Llechi,  

  • Datblygiad Cynaliadwy,  

  • Mwynhau Tirwedd Llechi,  

  • Dysgu am Dirwedd Llechi 

Yn ogystal, bydd cynllun rheoli lleol yn cael ei baratoi ar gyfer pob elfen o fewn y cais. 

Ni fydd y dynodiad yn ychwanegu cyfyngiadau cynllunio ychwanegol i’r polisi cynllunio Cyfredol.  Mae safleoedd treftadaeth y byd dynodedig ac arfaethedig yn ystyriaeth cynllunio materol o fewn polisïau cynllunio Gwynedd. Fe fydd Canllaw Cynllunio Atodol yn cael ei ddatblygu er mwyn perthnasu polisi cynllunio i ardal yr Enwebiad.

Bydd Cynllun Rheoli Cyrchfan newydd yn cael ei ddatblygu yn fuan gan Cyngor Gwynedd.  Bydd yn edrych ar reoli twf twristiaeth yn gynaliadwy ac yn synhwyrol, ynghyd a chefnogi cymunedau cynaliadwy a byw yr un pryd. Bydd yr enwebiad yn denu ymwelwyr sydd â diddordeb penodol mewn treftadaeth, ac mae astudiaethau’n profi bod y rhain yn ymwelwyr sy’n tueddu i ymweld tu allan i gyfnodau gwyliau traddodiadol, a’u bod yn tueddol o wario mwy yn ystod eu hymweliad. 

Mae model prif ganolfan a lloerennau wedi ei ddatblygu gennym er mwyn symud ymwelwyr o gwmpas yr ardal, a thynnu’r pwysau oddi ar y prif safleoedd traddodiadol, ac hefyd er mwyn lledaenu’r budd economaidd. Mae’r Strategaeth dehongli yn annog ymwelwyr i ‘ddilyn y stori’ o amgylch yr ardal, a thu hwnt i ffiniau’r Enwebiad. 

Mae’r iaith Gymraeg yn thema llorweddol trwy’r enwebiad ac yn cael ei adnabod yn y Cynllun Rheoli.

Ni fydd yn cynyddu mynediad gyhoeddus ar draws y safle, ac felly ni fydd yn ychwanegu baich ar dirfeddianwyr i warchod/cadw strwythurau. Nid yw bod o fewn ffin Safle Treftadaeth y Byd yn golygu fod rhaid caniatáu mynediad i bob rhan o’r safle.

Mae Tirwedd Llechi Gogledd Orllewin Cymru heb os yn hynod ddiddorol, ond yn ôl ei natur yn medru bod yn anghysbell, peryglus a heriol.  Mae cyfran sylweddol o’r tirwedd o fewn perchnogaeth preifat ac mae rhywfaint o hyn ar dir ble nad oes caniatâd i fynediad cyhoeddus.  

Cyn i chi gychwyn allan i archwilio’r tirwedd llechi, gofynnwch i chi eich hunain, oes gen i’r hawl i ymweld a’r safle?  Oes gen i’r offer cywir?  Ydw i’n gwybod sut fydd y tywydd?  Ydw i’n hyderus fod gen i’r wybodaeth a’r sgiliau ar gyfer y diwrnod?  Ewch i Mentro'n Ddiogel er mwyn darganfod sut i fwynhau eich ymweliad yn ddiogel. 

Er nad oes arian ychwanegol yn dod yn uniongyrchol gyda’r Dynodiad, rydym yn rhagweld byddai gwneud ceisiadau am grantiau yn cael eu atgyfnerthu o wybod bod y dynodiad wedi ei roi.  

Mae Digwyddiadau cymunedol wedi eu cynnal ar draws ardal y dynodiad dros y blynyddoedd diwethaf, erthyglau cyson yn Newyddion Gwynedd sydd yn cael eu danfon i bob cartref yng Ngwynedd a cynhaliwyd sesiynau ymgynghori ar Gynllun Rheoli Drafft yn ystod mis Awst - Medi 2019 trwy sesiynau galw i fewn a hefyd cyfle i gwblhau holiadur ar-lein ar wefan Cyngor Gwynedd.  

 

Name 

Size in inches 

Name 

Size in inches 

Empresses 

26 x 16 

Princes 

24 x 14 

Duchesses 

24 x 12 

Small Duchesses 

22 x 12  

Narrow Duchesses 

22 x 11 

Wide Countesses 

20 x 12 

Countesses 

20 x 10 

Small Countesses 

18 x 10  

Viscountess 

18 x 9 

Wide Ladies 

16 x 10 

Large Ladies  

16 x 9 

Ladies 

16 x 8 

Small Ladies 

14 x 8 

Narrow Ladies 

14 x 7 

Double Slates 

12 x 6 

Single Slates 

10 x 5